एकजना मान्छे राती झुपडीमा बसेर एउटा सानो दियो जलाएर कुनै शास्त्र पढिरहेका थिए । रात छिप्पिसकेको थियो । जब ऊ थाकेछ तब उसले फुकेर दियोलाई निभाइदियो ।

तर उसले यो देखेर हैरान भयो कि जबसम्म दियो जलिरहेको थियो , पुर्णिमाको चन्द्रमा बाहिर थियो , तर जब दियो निभायो तब चन्द्रमाको किरणहरु कोठामा फैलिएछ । त्यो मान्छे ले यो सोचेर धेरै हैरान भयो कि ” यति सानो दियो ले पुरै चन्द्रमालाई बाहिर रोकेर राखेको थियो ” ।

त्यसरी नै हामीले पनि आफ्नो जीवन मा अहंकार र घमण्ड को सानो सानो दियो जलाएर राखेका छौ , जसको कारण ले खुशी , प्रेम र आनन्द बाहिर को बाहिरै उभिएको हुन्छ , जबसम्म यी कुराहरुलाई त्याग्दैनौ तबसम्म मन शान्त र आनन्दित हुदैन , जब मन शान्त हुन्छ अनि मात्र खुशी र आनन्द को उपस्थित हुन्छ ।

दोस्रो कथा :

एउटा नगरमा एक पसिद्ध चित्रकार बस्थ्यो । चित्रकारले धेरै नै सुन्दर तस्बिर बनाएर त्यही नगरको चौबाटोमा ठड्याइदियो र तल लेखिदियो कि जस जसलाइ यसमा कमि कमजोरी नजर आउँछ कृपया सच्याइदिनुहोला ।

जब उसले बेलुका त्यो तस्विर देख्यो तब त्यसमा पुरै कोरकार गरेर खराब भइसकेको थियो । उ धेरै चिन्तित भयो । त्यतिकैमा फेरि अर्को दिन खाली क्यानभास बोर्ड राखेर त्यसमा लेखिदियो ” कृपया सुहाउदो रङ भरिदिनुहोला ” र त्यही नगर मा ठड्याइदियो । जब बेलुका भयो तब उसले तस्बिर देख्यो कि त्यसमा कसैले केही पनि गरेको थिएन ।

यहि नै सँसारको रित हो ” अरुको कमि निकाल्नु , निन्दा गर्नु , खराबी गर्नु सजिलो हुन्छ , अरुमा गल्ती खोज्नु सरल हुन्छ , मान्छे आफ्नो गल्तिमा वकिल र अरुको गल्तिमा न्यायधिश बन्छ ।

तेस्रो कथा :

एकजना व्यापारकीको मेसिन बिग्रिएछ ।
उसले आफ्नो तर्फबाट बनाउने जती प्रयाश गरेपनि स्टार्ट गर्न नसकेपछि, इन्जिनियरलाई बोलाएछ । यसपछि, मेकानिक आएर गम खादै बिग्रिएको इन्जिन तर्फ हेर्छ । एउटा घन र छडी माग्छ । अनी मेशिनको एकतर्फ ढ्वाक्क हान्छ ।

तत्काल मेशिन स्टार्ट भइहाल्छ ।

व्यापरी खुसी हुँदै भन्छ, ‘ए, सजिलै बनेछ ! कती दिउ यसको लागि ?’

इन्जिनियर, -‘पँच हजार !’

व्यापारी चित पर्दै भन्छ ‘एकचोटि ढ्वाक्क हानेको पनि पाँच हजार ?’

इन्जिनियर भन्छ, ‘होइन! ढ्वाक्क हानेको त जम्मा सय रूपैया हो ।

व्यापारी, ‘अनी पाँच हजार के को त ?’

इन्जिनियरले मेसिन तर्फ हर्दै भन्छ ‘कहाँ हान्ने हो, त्यो पत्ता लगाएको लागि चार हजार नौ सय !’ 

मोरल : सबैभन्दा ठूलो कुरो निश्चित लक्ष्य ठम्याउन सक्नु हो, मूख्य कुरोलाई चिन्नु हो ।

एकजना मान्छे राती झुपडीमा बसेर एउटा सानो दियो जलाएर कुनै शास्त्र पढिरहेका थिए । रात छिप्पिसकेको थियो । जब ऊ थाकेछ तब उसले फुकेर दियोलाई निभाइदियो ।

तर उसले यो देखेर हैरान भयो कि जबसम्म दियो जलिरहेको थियो, पुर्णिमाको चन्द्रमा बाहिर थियो , तर जब दियो निभायो तब चन्द्रमाको किरणहरु कोठामा फैलिएछ । त्यो मान्छे ले यो सोचेर धेरै हैरान भयो कि ” यति सानो दियो ले पुरै चन्द्रमालाई बाहिर रोकेर राखेको थियो ” ।

त्यसरी नै हामीले पनि आफ्नो जीवन मा अहंकार र घमण्ड को सानो सानो दियो जलाएर राखेका छौ , जसको कारण ले खुशी, प्रेम र आनन्द बाहिर को बाहिरै उभिएको हुन्छ, जबसम्म यी कुराहरुलाई त्याग्दैनौ तबसम्म मन शान्त र आनन्दित हुदैन, जब मन शान्त हुन्छ अनि मात्र खुशी र आनन्द को उपस्थित हुन्छ ।

दोस्रो कथा : श्रीमतीप्रतिको माया

एकजना वृद्ध मान्छे आफ्नो डाक्टर को मा गएछ , उनी धेरै हतार मा देखिन्थे । “डाक्टर साब ! तपाईं छिटो – छिटो मेरो औषधी लेखिदिनुहोस, मलाई छिटो जानू छ ” वृद्धले भने ।

डाक्टरले भने कि – अझै एक घन्टा रोकिनुहोस ,

बूढो मान्छेले फेरि बिन्ती गरे, “डाक्टर साब पहिला हेरिहाल्नुस, मलाई छिटो जानुछ ।”

डाक्टरले त्यो वृद्ध सित सोध्यो ” के तपाइको अर्को डक्टर सित अपोइन्टमेन्ट छ ? त्यसैले तपाइलाई हतार भएको छ ?

वृद्धले भने – “होइन, मलाइ त आफ्नी श्रीमतिको साथ मा दिउसोको खाना खान जानुछ । मेरी श्रीमती अस्पताल मा छिन, त्यसैले भनिरहेको थिए कि छिटो गरिदिनुस ।”

डाक्टर ले सोधे – “सब ठिक त छ नि ?”

वृद्धले भन्यो – “मेरी श्रीमतिलाई बिर्सने बिमारी छ, उनलाई केही याद रहदैन ,उनलाई त यो पनि याद रहदैन कि म को हु ? र उनले मलाई बितेको पाँच वर्षदेखी चिनेकी पनि छैन ।”

डाकटर हैरान भए – “फेरि पनि तपाईं आफ्नी पत्निसित हरेक दिन भेट्न जानुहुन्छ, जब कि उनले तपाइलाई चिन्दै चिन्दैन कि तपाईं को हो ?”

वृद्ध ले हाँस्दै भने – “उनले मलाई चिन्दैन कि म को हुँ ? तर म त जान्दछु नि उनी को हो ?”

जो मान्छेहरु हमेशा खुशी रहन्छ, यसको मतलब यो होइन कि उसको जीवन मा सबथोक छ, उसले हरेक सानो कुरामा पनि खुशी खोजेको हुन्छ, खुशी त आखिर खुशी हो, खुशिको कुनै आकार हुदैन, तह हुदैन । बाँच्नु यसैको नाम हो ।

तेस्रो कथा : नक्कली हार

एकजना सोनार को निधन पछि उसको परीवार संकट मा परेछ, खानलाई पनि हाहाकार मच्चियो ।

एकदिन उसको पत्निले आफ्नो छोरालाई निलम को एउटा हार दिएर भनिन्,“छोरा , यसलाई आफ्नो काका को पसलम लिएर जा र भन्नू कि यसलाई बेचेर केही पैसा दिन ।”

छोराले त्यो हार लिएर काकाको पसल मा गयो । काकाले हारलाई राम्रो सित देखेर, चेक गरेर  भने – “आमालाई भन्नू कि अहिले बजार धेरै मन्द छ । अलिकती पर्खिएर बेच्न दाम राम्रो मिल्नेछ ।” उसलाई अलिकती पैसा दिएर भन्यो कि , “तिमी भोलि देखि पसल मा आएर बस्नु ।”

र्को दिन देखि त्यो केटा हरेक दिन पसल मा जान थाल्यो र हिरा रत्न को परख को काम सिक्न थाल्यो, एकदिन त्यो ठूलो पारखी बन्यो ।  मान्छेहरु टाढा – टाढाबाट हिरालाई चेक गराउन आउन थाले ।

एकदिन उसको काकाले भन्यो कि, छोरा आफ्नो आमासित त्यो हार मागेर लिएर आउ र भन्नू कि अब बजार धेरै तेज छ, यसको राम्रो दाम मिल्छ । आमासित हार ल्याएर चेक गर्दा त त्यो हार नकली रहेछ, उसले त्यो हार फेरि घर मै छोडेर पसल फर्कियो ।

काकाले सोधे , “हार ल्याएनौ ?” । उसले भन्यो -” त्यो त नक्कली थियो ।” तब काकाले भने -” जब तिमी शुरुमा आएका थियौ, त्यति खेरै मैले हार लाई नक्कली भनिदिएको थिए भने तिमिले सोच्थ्यौ कि आज कठिन परीस्थिती आउदा काकाले पनि भन्न थाले कि हार नक्कली हो । आज जब तिमीलाई आफै ज्ञान र अनुभव भएपछी थाहा पायौ कि हार वास्तव मै नक्कली हो ।”

सत्य त यो हो कि ज्ञान र अनुभव को बिना यो संसार हामी जे देख्छौ ,सोच्छौ र जान्दछौ सब गलत हो । र  यसरी गलत बुझाइको सिकार भएर सम्बन्ध पनि बिग्रन्छ , Think & Live Long Relationship कुनैपनि मोड मा नछोड्नुस कोहि आफ्नाहरुको साथ ।

जिन्दगी पुरै बित्छ आफ्नाहरुलाई आफ्नो बनाउन ।

केटीले बुझिसकेकी थिइन् कि केटा भोको छ त्यसैले उनले एउटा ठूलो दूध को ग्लास लिएर आइन् । केटाले बिस्तारै – बिस्तारै दूध जम्मै पियो । कति रुपैया दिउ ?- केटाले सोध्यो । “पैसा कुन कुराको लागि ?” केटीले जवाफ मा फर्काइन् “आमाले मलाई सिकाउनुभएको छ कि जब कसैलाई दया गर्छौ भने त्योसित पैसा लिनुहुदैन ।”

“त्यसो भए म तपाइलाई दिल देखि नै धन्यवाद दिन चाहन्छु ” । भन्दै उ घरबाट निस्कियो ।

केही वर्षपछी त्यो केटी गम्भीर रुपले बिरामी पर्छिन । लोकल डाक्टर ले उनलाई शहर को ठूलो अस्पताल मा उपचार को लागि पठाइदियो  विशेषज्ञ डाक्टर होवार्ड केल्लीलाई बिरामी हेर्न को लागि बोलाइयो । जब उनले त्यही केटीको नाम सुन्यो ,उसको आँखा मा उज्यालोपन आयो ।  ऊ जुरुक्क उठ्यो र केटीको रुम मा पुग्यो, उसले त्यो केटीलाई एकैपटक चिनेछ, र तय गर्यो कि केटीको ज्यान बचाउनलाई उसले आकाश धरती एक गरिदिन्छ । उसको मेहनत र लगन मा रङ आयो र त्यो केटीको ज्यान बच्यो ।

डाक्टर ले अस्पताल को अफिस मा गएर त्यो केटीको उपचार को बिल लियो , त्यो बिल को कुनामा एउटा नोट लेखेर त्यो केटीको हात मा पठाइदियो । केटी बिल देखेर आत्तिइन्, उनलाइ थाहा थियो त्यो बिरामी बाट त उनी बचिन् तर त्यो बिलको रकम ले उनको ज्यान लिन्छ ,
फेरि उनले बिस्तारै त्यो बिल लाई खोलिन रकम लाई हेरिन् र फेरि अचानक उनको नजर पेन ले लेखिएको नोट मा गयो जहाँ लेखिएको थियो ” एक ग्लास दूध द्वारा यो बिल को भुक्तान गरीसकिएको छ ।” तल डाक्टर होवार्ड केल्लिको हस्ताक्षर थियो । खुशी र अचम्मले त्यो केटीको गालामा आँसु टप्कियो । उनले दुवै हात माथी उठाएर भनिन् ” हे ! भगवान तिमिलाई धेरै धेरै धन्यवाद, तिम्रो प्रेम मान्छेको दिल मा र हात मा थाहा छैन कहाँ- कहाँ फैलिसकेको छ ।”

मन परे शेयर गरिदिनुहोस ।

छोरालाई धेरै आश्चर्य लाग्यो , उसले तुरन्त पादरीलाई गएर सोध्यो ” के तपाईहरु पहिले देखि परीचित हुनुहुन्छ र ? जुन यसरी चिनजान भएजस्तै मज्जाले कुरा गर्नुहुदैछ ?

पादरीले आफ्नो भिजेको आँखा पुछ्दै उसको छोरालाई देख्यो र भन्यो ” हो ! एकदमै राम्ररी चिन्छौ , तपाइको बुवा 30 वर्ष अगाडि यहाँ आउनुभएको थियो र आफ्नो साथमा एउटा अनाथ बच्चालाई लिएर जानुभएको थियो काख लिनको लागि , पालनपोषण गरेर यो दुनिया देखाउनको लागि ”

छोरा झसङ्ग भयो , आँखाबाट आँसु को खोला बग्न थाल्यो ।

एक महिना पछि वकिल फेरि दिपावलि पछि सम्धी जि को घर गयो । उनले फेरि देख्यो सम्धिनी जि ले झाडु लगाइरहेकी थिइन र हुन लागेकी बुहारी सुतिरहेकी थिइन । वकिल जि ले खाना खायो र त्यहाँबाट फर्कियो ।

केहीदिन पछि वकिल फेरि केही कामले आफ्नो हुनेवाला सम्धी जि को घर गयो । उनले देख्यो कि हुनेवाली सम्धीनि ले भाँडाकुडा सफा गरीरहेकी थिइन , र बच्चाहरु टि . भि . हेरीरहेका थिए र हुन लागेकी बुहारी आफनो हातमा मेहन्दी लगाइरहेकी थिइन ।

त्यसको 20 दिनपछी वकिल ले केटीको घरमा एउटा सन्देश पठायो कि ” मलाई यो नाता स्वीकार्य छैन ” कारण सोद्धा वकिलले भन्यो कि ” म हुन लागेको सम्धी जि को घरमा तीन पटक गए । तिनैपटक सम्धिनी लाई नै घरको कामकाजमा व्यस्त देखे । मलाई आफ्नो छोराको लागि एउटी बुहारीको आवश्यकता छ न कि कुनै लाडप्यारले मात्र हुर्किएकी र अव्यवहारिक बुहारीको ”

नोट : सबै आमाबाबाले बुझ्नु आवश्यक छ कि उनिहरुले यो साना साना कुरामा अवस्य ध्यान दिउन ।

1. छोरी जतै नै प्यारी किन नहोस उनलाई घरको कामकाज अवस्य गराउनुपर्दछ ।
2. समय समयमा डाट्नु पनि पर्दछ ताकि विवाहित भइसकेपछी डाट सुन्ने बानी बसोस झुक्न सिकोस ।
3. हाम्रो घरमा छोरी पैदा हुन्छिन , हाम्रो जिम्मेवारी छोरीबाट ” बुहारी ” बनाउनु हो ।यदि हामीले हाम्रो जिम्मेवारी ठिकसँग निभाएनौ भने छोरीमा बुहारीको सँस्कार दिएनौ भने यसको सजाय छोरीले त पाउछिन नै साथमा आमाबाबाले पनि पाउँछन् । ” जिन्दगीभर गाली ”
4. हर कसैलाई एउटी सुन्दर शुशिल र व्यवहारीक बुहारी चाहिन्छ र जब हामीले आफ्नो छोरीलाई बुहारीको राम्रो सँस्कार दिन्छौ तबमात्र सँस्कारी बुहारी पाउछौ ।

तितो सत्य दुनियाँको सायद केटीहरुले सहन सक्दिनन ,

तर पढ्नुस र बुझ्नुस , ” वृद्ध आश्रममा आमाबुवालाई देखेर सबैले छोरालाई दोष दिन्छन , तर दुनियाले यो कसरी भुल्छन कि त्यहा पठाउनमा कुनै छोरीको नै अहम रोल हुने गर्छ नत्र भने आमाबुवालाई छोराले विवाहभन्दा पहिले नै किन पठाउदैनन ।

आमा बुवाको दिल दुखाएर आजसम्म कोहि खुशी भएनन
कदर गर्नु छ भने बाचुन्जेल गर कात्रो उठाउने बेलामा त दुश्मनहरु , घृणा गर्नेहरु पनि रुन थाल्छन ।

२. एकदिन एक जना टिचरले एउटा ब्ल्याकबोर्डमा धर्को तानेर विधार्थीहरुलाई सोध्यो ” के तिमी विधार्थीहरु कसैले यो धर्कोलाई सानो बनाउन सक्छौ ?

तब एउटा विधार्थी उठ्यो र उसले ब्ल्याकबोर्डको नजिक आएर धर्को मेटाएर सानो बनाउनको लागि हात अगाडि बढायो तर टीचरले रोकिदिए र भने ” मैले यो धर्कोलाई मेटाउन भनेको होइन सानो बनाउनको लागि भनेको हो ”

यो सुनेर सबै विधार्थी सोचमा परे । आखिर नमेटाइकन त्यो धर्कोलाई कसरी सानो बनाउने । फेरि अर्को पछाडी बसेको विधार्थी उठ्यो र उसले त्यसै धर्कोको ठाउँमा अर्को त्यो भन्दा ठूलो धर्को तानीदियो ।

तब टिचरले भने ” थाहा छ यसको अर्थ के हो ? हेर्दा यो धेरै साधारण छ सानो धर्कोको तल या माथी त्यो भन्दा ठूलो धर्को तानीदेउ तब पहिलाको धर्को आफसेआप सानो हुनेछ तर यसको गहिरो अर्थपनी छ त्यो हो “तिमिलाई जिवनमा अगाडि बढ्नको लागि तिमिले अरु मानिसलाई मेटाउने आवश्यकता छैन । आवश्यकता त यो कुराको छ कि मानिस आफ्नो गुणले आफैलाई यति महान बनाओस कि अगाडि को मानिस आफै सानो देखियोस ” ।

३. एउटा साथीले मलाई विवाहमा सोध्यो कि “आज कुन ‘माल’ सबैभन्दा सुन्दर आयो विवाहमा ?” मैले एउटी केटितिर संकेत देखाउदै भने “आज उनी धेरै सुन्दर देखिरहेकी छिन ।” तव उसले रिसाउदै मेरो तर्फ हेर्दै भन्यो “मुख सहालेर कुरा गर ! उनी मेरी बहिनी हुन”
मैले भने “वाह यार ! मान्नुपर्छ तिम्रो सोचलाई पनि ! तिम्रो बहिनी – बहिनी भयो र अरुको बहिनी ‘माल’ भइदियो । तिमिलाई आफ्नो बहिनी देखिन्छ र बाकी सबै `माल´ देखिन्छ । आखिर उ पनि कसैको बहिनी छोरी हो । भाइ इज्जत सबैको प्यारो हुन्छ । यदि तिमिलाई आफ्नो बहिनी प्यारो छ भने सबैलाई आफ्नो बहिनी प्यारो छ ।त्यसैले मैले जानीबुझी तिम्रो बहिनी तर्फ संकेत गरे ताकी तिम्रो सोचलाई बदल्न सकु । तिमी आफ्नो बहिनिको लागि जे सोच्छौ त्यो अरुको लागि सोच्न सिक्छौ भनेर ।

एकदिन उक्त केटीलाई कसैले आँखा दान गर्दछ । ऊ देख्न सक्ने हुन्छे । उसले अब सबैथोक देख्छे, उसको प्रेमीलाई पनि । केटोले भन्छ, ‘अब तिमीले देख्न सक्ने भयौ, अब हामी विहे गरौ ल !’ केटी झसंग हुन्छे किनभने उसको प्रेमी, त्यो केटो पनि अन्धो नै रहेछ । यो थाहा पाएपछि केटीले विहे गर्ने प्रस्ताव अस्विकार गर्छे । यसले केटोको साहेरै चित्त दुख्छ । उसले एउटा चिट छोडेर उबाट टाढा हुन्छ जहाँ लेखिएको हुन्छ :  ‘मेरा ती दुई आँखाको राम्रो ख्याल राख्नु ल !’

काम सकिएर घर पुग्नासाथ उनले श्रीमतीलाई सोध्छन्, ‘मैले अफ्रिकाबाट पठाएको त्यो दुर्लभ चरा खोइ, हँ ?’

श्रीमतीले मस्कदै भन्छिन्, ‘ई, हजुरकै लागि आज त्यसैको तरकारी बनाएकी छु मैले ।’
श्रीमतीको जवाफ सुनेर छाँगोबाट खसेझै भएका व्यापारी झोक्किन्छन् ‘धत्तेरी तैले सत्यानाश पारिस् । चौध वटा भाषा खर्रर्र जान्ने त्यो चरालाई मैले एक लाख डलर हालेको थिए, बुझिस् ।’
श्रीमतीले तत्काल प्रतिकृया दिन्छिन् ‘खोइ त मैले काट्न खोज्दा उसले त एउटै भाषा बोलेन ।’

चौध-चौध भाषा बोल्न सिकेर के काम यदि आवश्यक ठाउमा प्रयोग गरिएन भने, बोले पो एकलाखको चरो नत्र दश रूप्पेको बिचरो ! आफूसँग भएको प्रतिभालाई मौकामा प्रयोग गरिएन भने त्यसको कुनै मूल्य नै रहदैन् । कि कसो ?